دستیارهای هوش مصنوعی در چند سال به ابزار روزمرهٔ کار تبدیل شده‌اند: نامه می‌نویسند، کد می‌زنند، گزارش خلاصه می‌کنند و جدول تحلیل می‌کنند. اما پنج نامی که بیشتر شنیده می‌شود، یعنی Claude، ChatGPT، Gemini، Grok و Codex، یکسان نیستند. این مقاله هر کدام را کوتاه معرفی می‌کند و می‌گوید در کدام کار قوی‌ترند.
یک نکته پیش از شروع: این ابزارها هر چند ماه نسخهٔ تازه می‌دهند و فاصله‌شان مدام کم و زیاد می‌شود. آنچه این‌جا می‌خوانید تصویر کلی و جهت‌گیری هر محصول است، نه رتبه‌بندی قطعی.
معرفی کوتاه هر ابزار
Claude (کلاد)
Claude ساختهٔ شرکت Anthropic است. به نوشتن روان و طبیعی، دقت در دنبال کردن دستورها و کار با متن‌های طولانی (قرارداد، گزارش، مستندات فنی) شناخته می‌شود. در برنامه‌نویسی هم از گزینه‌های اصلی است و ابزار Claude Code آن می‌تواند مستقیم روی پروژهٔ نرم‌افزاری کار کند: کد بخواند، تغییر بدهد و آزمایش اجرا کند.
ChatGPT (چت جی‌پی‌تی)
ChatGPT ساختهٔ OpenAI و پراستفاده‌ترین دستیار هوش مصنوعی دنیاست. همه‌فن‌حریف است: متن، ساخت تصویر، گفت‌وگوی صوتی، تحلیل فایل و جدول، و جست‌وجوی وب را در یک محصول دارد. بزرگ‌ترین مجموعهٔ افزونه‌ها و دستیارهای سفارشی (GPTs) هم برای آن ساخته شده است.
Gemini (جمینای)
Gemini محصول گوگل است و بزرگ‌ترین مزیتش یکپارچگی با سرویس‌های گوگل است: Gmail، Docs، Sheets، Drive و جست‌وجو. در کار با تصویر و ویدیو قوی است و می‌تواند حجم بسیار زیادی متن را یک‌جا بخواند.
Grok (گروک)
Grok ساختهٔ شرکت xAI است و به شبکهٔ اجتماعی X (توییتر سابق) وصل است. مزیت اصلی‌اش دسترسی لحظه‌ای به گفت‌وگوها و خبرهای در جریان روی X است و لحنش از بقیه بی‌تعارف‌تر است.
Codex (کدکس)
Codex هم محصول OpenAI است، اما برخلاف چهار مورد بالا دستیار گفت‌وگوی عمومی نیست؛ یک عامل (Agent) برنامه‌نویسی است. به مخزن کد وصل می‌شود، وظیفه می‌گیرد (مثلاً «این باگ را رفع کن» یا «برای این بخش تست بنویس»)، در محیط جدا کد می‌نویسد و اجرا می‌کند و نتیجه را برای بازبینی تحویل می‌دهد. هم‌ردهٔ آن در خانوادهٔ Claude، همان Claude Code است.
تفاوت‌های اصلی در یک نگاه
- سازنده: Claude از Anthropic، ChatGPT و Codex از OpenAI، Gemini از Google، Grok از xAI.
- نوع ابزار: چهار دستیار گفت‌وگوی عمومی و یک عامل تخصصی برنامه‌نویسی (Codex).
- اکوسیستم: Gemini با سرویس‌های گوگل، Grok با X، ChatGPT با بزرگ‌ترین بازار افزونه و Claude با ابزارهای کاری و برنامه‌نویسی.
- نقطهٔ تمرکز: Claude روی متن دقیق و کدنویسی، ChatGPT روی همه‌کاره بودن، Gemini روی چندرسانه‌ای و جست‌وجو، Grok روی اطلاعات لحظه‌ای.
کدام ابزار برای کدام کار؟
نوشتن و ویرایش متن
نامهٔ اداری، پیشنهاد فنی، مقاله و ترجمه. Claude و ChatGPT هر دو قوی‌اند؛ Claude معمولاً در متن‌های بلند و لحن طبیعی انتخاب اول نویسنده‌هاست. کیفیت فارسی همهٔ این ابزارها خوب شده، اما متن نهایی را همیشه خودتان بازخوانی کنید.
برنامه‌نویسی
برای پرسش و رفع اشکال در گفت‌وگو، هر چهار دستیار به کار می‌آیند. برای کار واقعی روی پروژه، عامل‌های برنامه‌نویسی یعنی Codex و Claude Code مناسب‌ترند؛ چون خودشان فایل‌ها را می‌خوانند، تغییر می‌دهند و آزمایش می‌کنند.
تحلیل داده و فایل
بارگذاری فایل اکسل یا PDF و گرفتن خلاصه، نمودار یا تحلیل. ChatGPT و Claude هر دو فایل را می‌خوانند و تحلیل می‌کنند؛ اگر داده‌ها در Google Sheets است، Gemini راحت‌تر است.
جست‌وجو و پژوهش
Gemini به جست‌وجوی گوگل تکیه دارد، ChatGPT و Claude حالت پژوهش عمیق با ذکر منبع دارند و Grok برای دانستن این‌که «همین حالا دربارهٔ یک موضوع چه می‌گویند» خوب است. در هر حال، منبع‌ها را خودتان باز کنید؛ همهٔ این ابزارها گاهی با اطمینان اشتباه می‌کنند.
کار اداری و ایمیل
اگر سازمان شما با Google Workspace کار می‌کند، Gemini داخل همان ابزارهاست. در محیط مایکروسافتی، Copilot (بر پایهٔ مدل‌های OpenAI) همین نقش را دارد. Claude و ChatGPT هم به تقویم، ایمیل و فایل‌ها وصل می‌شوند.
تصویر و ویدیو
برای ساخت تصویر، ChatGPT و Gemini و Grok ابزار داخلی دارند. برای فهمیدن تصویر (مثلاً عکس یک نقشهٔ شبکه یا پیام خطا) هر چهار دستیار خوب عمل می‌کنند.
شبکه و زیرساخت
برای کار ما در شبکه، این ابزارها کمک خوبی‌اند: توضیح یک پیام خطا، نوشتن اسکریپت، بازبینی یک پیکربندی یا تهیهٔ مستندات. اما خروجی را پیش از اجرا روی دستگاه واقعی بررسی کنید و هرگز رمز، کلید یا پیکربندی کامل شبکهٔ سازمان را در آن‌ها وارد نکنید. آموزش‌های گام‌به‌گام میکروتیک و سیسکو را در بخش مقالات ببینید.
چطور انتخاب کنیم؟
- یک کار واقعی از کار روزانهٔ خودتان را به دو یا سه ابزار بدهید و نتیجه را مقایسه کنید؛ این از هر جدول مقایسه‌ای دقیق‌تر است.
- به اکوسیستم نگاه کنید: ابزاری که به ایمیل، فایل‌ها و نرم‌افزارهای فعلی شما وصل می‌شود، بیشتر به کار می‌آید.
- برای استفادهٔ سازمانی، حریم داده را بررسی کنید: اطلاعات شما کجا ذخیره می‌شود و آیا برای آموزش مدل استفاده می‌شود یا نه.
- نسخه‌های رایگان برای آشنایی کافی‌اند؛ برای کار جدی، نسخه‌های پولی سقف استفاده و مدل‌های قوی‌تری دارند.
دسترسی مستقیم و پرداخت از ایران برای بیشتر این سرویس‌ها محدود است. برای تهیهٔ اکانت می‌توانید به ایران پریمیوم سر بزنید.
از دستیار تا ایجنت اختصاصی
قدم بعدی، ساخت ایجنت اختصاصی برای کسب‌وکار است: دستیاری که به مستندات، پایگاه داده یا سامانهٔ پشتیبانی خود شما وصل است و کارهای تکراری را انجام می‌دهد؛ مثل پاسخ به پرسش‌های پرتکرار مشتری یا تهیهٔ گزارش روزانه. این ایجنت‌ها معمولاً روی همین مدل‌ها ساخته می‌شوند و گاهی روی زیرساخت کلاد اجرا می‌شوند.
جمع‌بندی
Claude برای متن دقیق و برنامه‌نویسی، ChatGPT برای همه‌کاره بودن، Gemini برای کار با سرویس‌های گوگل و چندرسانه‌ای، Grok برای اطلاعات لحظه‌ای و Codex برای سپردن کارهای برنامه‌نویسی به یک عامل خودکار. بهترین انتخاب، ابزاری است که در کار خودتان بهتر جواب بدهد. اگر می‌خواهید هوش مصنوعی را به داده‌ها و فرایندهای سازمانتان وصل کنید، صفحهٔ ساخت ایجنت هوش مصنوعی برای کسب‌وکار را ببینید.
