دوره نتورک پلاس، قسمت ۱: مدل OSI و TCP/IP به زبان ساده
سرفصل: دوره نتورک پلاس

اولین چیزی که در هر کلاس نتورک پلاس درس می‌دهند مدل OSI است و معمولاً اولین چیزی هم هست که بعد از امتحان فراموش می‌شود. حیف است، چون OSI فقط یک جدول برای حفظ کردن نیست؛ نقشه‌ای است که موقع عیب‌یابی نشان می‌دهد از کجا شروع کنید.

مدل OSI چیست؟

OSI ارتباط دو دستگاه را به هفت لایه تقسیم می‌کند. هر لایه فقط یک کار دارد و به لایهٔ بالا و پایینش سرویس می‌دهد. وقتی صفحه‌ای را در مرورگر باز می‌کنید، داده از لایهٔ ۷ به پایین می‌آید، روی کابل می‌رود و در طرف مقابل از لایهٔ ۱ دوباره بالا می‌رود.

لایهنامکارش چیستمثال
۷Application (کاربرد)سرویس به برنامه‌هاHTTP، DNS، SMTP
۶Presentation (نمایش)قالب داده، رمزنگاری، فشرده‌سازیTLS، JPEG
۵Session (نشست)باز و بسته کردن نشستRPC، NetBIOS
۴Transport (انتقال)تحویل داده بین برنامه‌ها، پورتTCP، UDP
۳Network (شبکه)آدرس‌دهی منطقی و مسیریابیIP، ICMP، روتر
۲Data Link (پیوند داده)تحویل در یک شبکهٔ محلی، آدرس MACEthernet، سوئیچ، VLAN
۱Physical (فیزیکی)بیت‌ها روی کابل، فیبر یا امواجکابل، کانکتور، هاب

برای حفظ کردن ترتیب از پایین به بالا، جملهٔ انگلیسی معروف را به خاطر بسپارید: Please Do Not Throw Sausage Pizza Away.

مدل TCP/IP؛ چیزی که واقعاً اجرا می‌شود

OSI مدل آموزشی است. چیزی که در عمل روی شبکه‌ها کار می‌کند مدل TCP/IP است که همان کارها را در چهار لایه انجام می‌دهد:

  • Application: لایه‌های ۵ تا ۷ OSI را یک‌جا دارد (HTTP، DNS، SSH).
  • Transport: همان لایهٔ ۴؛ TCP و UDP.
  • Internet: همان لایهٔ ۳؛ IP و ICMP.
  • Network Access: لایه‌های ۱ و ۲؛ اترنت، وای‌فای و کابل.

در امتحان Network+ معمولاً سؤال را با شمارهٔ لایهٔ OSI می‌پرسند؛ مثلاً «سوئیچ لایهٔ ۳» یعنی سوئیچی که مسیریابی هم می‌کند.

Encapsulation؛ هر لایه یک پاکت

هر لایه هنگام ارسال، سرآیند خودش را به داده اضافه می‌کند؛ مثل نامه‌ای که در چند پاکت گذاشته شود:

  • لایهٔ ۴ به داده سرآیند TCP یا UDP می‌زند و نامش Segment می‌شود.
  • لایهٔ ۳ آدرس IP مبدأ و مقصد را اضافه می‌کند: Packet.
  • لایهٔ ۲ آدرس MAC را اضافه می‌کند: Frame.
  • لایهٔ ۱ همه را به بیت تبدیل می‌کند.

OSI در عیب‌یابی به چه کار می‌آید؟

در کار واقعی، OSI ترتیب بررسی را تعیین می‌کند. از پایین شروع کنید و تا وقتی لایه‌ای سالم نشده، سراغ لایهٔ بالاتر نروید:

  1. لایهٔ ۱: چراغ پورت روشن است؟ کابل سالم است؟
  2. لایهٔ ۲: کارت شبکه به سوئیچ وصل شده و در VLAN درست است؟
  3. لایهٔ ۳: آدرس IP و Gateway درست است و Gateway پینگ می‌شود؟
  4. لایهٔ ۴ به بالا: پورت سرویس باز است؟ DNS درست جواب می‌دهد؟

چند دستور ویندوز که هر کدام یک لایه را می‌سنجد:

ipconfig /all          :: لایه ۳: آدرس IP، Gateway و DNS
arp -a                 :: لایه ۲: آدرس‌های MAC شناخته‌شده
ping 192.168.1.1       :: لایه ۳: رسیدن به Gateway
tracert 8.8.8.8        :: لایه ۳: مسیر تا مقصد
nslookup behzadghodsi.ir :: لایه ۷: کار کردن DNS

اگر ping 8.8.8.8 جواب می‌دهد ولی سایت‌ها باز نمی‌شوند، مشکل در لایه‌های پایین نیست؛ سراغ DNS بروید. همین یک نکته، نصف تماس‌های «اینترنت قطع است» را حل می‌کند.

خلاصه

  • OSI هفت لایه دارد و TCP/IP چهار لایه.
  • هاب در لایهٔ ۱، سوئیچ در لایهٔ ۲ و روتر در لایهٔ ۳ کار می‌کند.
  • عیب‌یابی را از لایهٔ ۱ شروع کنید و یکی‌یکی بالا بروید.

قسمت‌های دوره نتورک پلاس

  1. مدل OSI و TCP/IP به زبان ساده
  2. آدرس IP، کلاس‌ها و ساب‌نتینگ
  3. تفاوت هاب، سوئیچ و روتر
  4. TCP و UDP و پورت‌های مهم شبکه
  5. DNS و DHCP چطور کار می‌کنند
  6. کابل شبکه؛ Cat5e، Cat6، Cat6A و فیبر
  • نتورک پلاس
  • Network+
  • مدل OSI
  • لایه های OSI
  • TCP/IP
  • آموزش شبکه