آدرس IP بسته را به دستگاه درست می‌رساند، ولی روی هر سرور ده‌ها سرویس اجراست. این‌که بسته به وب‌سرور برسد یا به سرویس ایمیل، کار لایهٔ ۴ است: پروتکل‌های TCP و UDP و شمارهٔ پورت.
پورت چیست؟
پورت عددی از ۰ تا ۶۵۵۳۵ است که سرویس را روی یک دستگاه مشخص می‌کند. اگر IP را آدرس ساختمان بدانید، پورت شمارهٔ واحد است. ترکیب IP و پورت، مثلاً 192.168.1.10:443، را Socket می‌گویند.
- ۰ تا ۱۰۲۳: پورت‌های شناخته‌شده (Well-known)، مثل ۸۰ و ۴۴۳.
- ۱۰۲۴ تا ۴۹۱۵۱: پورت‌های ثبت‌شده برای نرم‌افزارها، مثل ۳۳۸۹.
- ۴۹۱۵۲ به بالا: پورت‌های موقتی که کلاینت برای هر اتصال برمی‌دارد.
TCP: مطمئن و مرتب
TCP قبل از ارسال، اتصال برقرار می‌کند. این کار با دست‌دادن سه‌مرحله‌ای انجام می‌شود:
- کلاینت SYN می‌فرستد: «می‌خواهم وصل شوم.»
- سرور SYN-ACK جواب می‌دهد: «قبول، تو هم آماده‌ای؟»
- کلاینت ACK می‌فرستد و اتصال برقرار است.
بعد از آن TCP شماره‌گذاری می‌کند، دریافت هر بخش را تأیید می‌گیرد و هر چه گم شود دوباره می‌فرستد. برای همین وب، ایمیل، انتقال فایل و SSH روی TCP هستند؛ جایی که یک بایت هم نباید جا بیفتد.
UDP: سریع و بی‌تعارف
UDP اتصال برقرار نمی‌کند و تأیید هم نمی‌گیرد؛ فقط می‌فرستد. سربار کمتری دارد و سریع‌تر است. برای کارهایی مناسب است که تأخیر از گم شدن چند بسته بدتر است:
- تماس صوتی و تصویری (صدای ویپ با RTP)
- DNS، که یک سؤال و یک جواب کوتاه است
- DHCP، پخش زنده و بازی‌های آنلاین
در تماس ویپ، اگر بسته‌ای گم شود دوباره فرستادنش فایده‌ای ندارد؛ آن لحظه از صدا گذشته است.
| ویژگی | TCP | UDP |
|---|---|---|
| اتصال | اتصال‌گرا (Handshake) | بدون اتصال |
| اطمینان | تأیید و ارسال دوباره | ندارد |
| ترتیب | بسته‌ها مرتب می‌رسند | تضمینی نیست |
| سرعت و سربار | کندتر، سربار بیشتر | سریع‌تر، سربار کم |
| نمونه | HTTP، SSH، SMTP | DNS، DHCP، ویپ |
پورت‌های مهمی که باید حفظ باشید
| پورت | پروتکل | کاربرد |
|---|---|---|
| 20 و 21 | TCP | FTP، انتقال فایل |
| 22 | TCP | SSH و SFTP، مدیریت امن |
| 23 | TCP | Telnet، مدیریت ناامن؛ استفاده نکنید |
| 25 | TCP | SMTP، ارسال ایمیل |
| 53 | UDP و TCP | DNS |
| 67 و 68 | UDP | DHCP |
| 69 | UDP | TFTP، مثلاً برای فایل تنظیمات تلفن‌های ویپ |
| 80 | TCP | HTTP |
| 110 و 143 | TCP | POP3 و IMAP، دریافت ایمیل |
| 123 | UDP | NTP، همگام‌سازی ساعت |
| 161 و 162 | UDP | SNMP، مانیتورینگ |
| 389 و 636 | TCP | LDAP و LDAPS، اکتیو دایرکتوری |
| 443 | TCP | HTTPS |
| 445 | TCP | SMB، اشتراک فایل ویندوز |
| 3389 | TCP | RDP، ریموت دسکتاپ |
| 5060 و 5061 | UDP و TCP | SIP، ویپ |
باز بودن پورت را چطور بررسی کنیم؟
در PowerShell ویندوز:
Test-NetConnection 192.168.1.10 -Port 3389
netstat -ano | findstr LISTENINGدستور اول می‌گوید پورت ۳۳۸۹ سرور از این کامپیوتر در دسترس است یا نه. دستور دوم نشان می‌دهد روی همین کامپیوتر چه پورت‌هایی منتظر اتصال‌اند.
یک نکتهٔ امنیتی: پورت‌هایی مثل ۳۳۸۹ (RDP) و ۲۳ (Telnet) را هیچ‌وقت مستقیم روی اینترنت باز نکنید. برای دسترسی از بیرون از VPN استفاده کنید.
