هر سازمانی که نرم‌افزار حسابداری، اتوماسیون اداری، فایل مشترک یا مرکز تلفن دارد، به سرور نیاز دارد. این مقاله کوتاه توضیح می‌دهد سرور فیزیکی چیست، مجازی‌سازی چه مشکلی را حل می‌کند و راه‌اندازی آن چه مراحلی دارد.
سرور فیزیکی چیست؟
سرور کامپیوتری است که برای کار شبانه‌روزی و بدون توقف ساخته شده است. تفاوت‌های اصلی آن با یک کامپیوتر معمولی:
- حافظهٔ ECC: خطاهای حافظه را تشخیص می‌دهد و اصلاح می‌کند.
- RAID: چند دیسک را کنار هم می‌گذارد تا با خراب شدن یک دیسک، اطلاعات از دست نرود.
- منبع تغذیه و فن دوتایی: اگر یکی خراب شود، سرور خاموش نمی‌شود.
- قطعات Hot-Swap: دیسک و منبع تغذیه بدون خاموش کردن سرور عوض می‌شوند.
- مدیریت از راه دور: در سرورهای HP با iLO و در Dell با iDRAC، حتی وقتی سیستم‌عامل بالا نیامده، سرور را از راه دور می‌بینید و کنترل می‌کنید.
شکل‌های رایج سرور
- Tower (ایستاده): شبیه کیس معمولی؛ برای دفاتر کوچک بدون رک.
- Rack (رک‌مونت): رایج‌ترین نوع؛ در رک نصب می‌شود. سری HP ProLiant DL مثل DL380 از پرکاربردترین سرورها در ایران است.
- Blade: چند سرور فشرده در یک شاسی مشترک؛ برای مراکز دادهٔ بزرگ.
برندهای اصلی بازار HPE ProLiant، Dell PowerEdge و Lenovo ThinkSystem هستند.
مشکل سرورهای جداگانه
در روش قدیمی، برای هر سرویس یک سرور جدا می‌خریدند: یکی برای حسابداری، یکی برای فایل، یکی برای ایمیل. نتیجه این بود که هر سرور معمولاً کمتر از ۲۰ درصد توانش کار می‌کرد، اما برق، فضا، خنک‌کننده و نگهداری هر کدام جدا هزینه داشت.
مجازی‌سازی چیست؟
مجازی‌سازی (Virtualization) یعنی روی یک سرور فیزیکی، چند ماشین مجازی (VM) مستقل بسازید. هر ماشین مجازی سیستم‌عامل، حافظه و دیسک خودش را دارد و از بقیه جداست؛ انگار چند سرور جدا دارید، اما روی یک دستگاه.
نرم‌افزاری که این کار را انجام می‌دهد هایپروایزر (Hypervisor) نام دارد و دو نوع است:
- نوع ۱ (Bare-metal): مستقیم روی سخت‌افزار نصب می‌شود. برای محیط کاری همین نوع استفاده می‌شود.
- نوع ۲: روی یک سیستم‌عامل معمولی نصب می‌شود (مثل VMware Workstation و VirtualBox) و برای آزمایش و آموزش مناسب است.
هایپروایزرهای رایج
- VMware vSphere / ESXi: شناخته‌شده‌ترین پلتفرم مجازی‌سازی سازمانی؛ پایدار و با امکانات کامل مثل جابه‌جایی زندهٔ ماشین‌ها (vMotion) و High Availability. شرایط لایسنس آن در سال‌های اخیر تغییر کرده است؛ پیش از انتخاب، وضعیت فعلی را بررسی کنید.
- Microsoft Hyper-V: همراه ویندوز سرور عرضه می‌شود و برای سازمان‌هایی که زیرساخت مایکروسافتی دارند انتخاب راحتی است.
- Proxmox VE: متن‌باز و رایگان، بر پایهٔ KVM؛ با مدیریت تحت وب، پشتیبان‌گیری داخلی و کلاستر. در سال‌های اخیر محبوبیت زیادی پیدا کرده است.
مراحل راه‌اندازی مجازی‌سازی
- نیازسنجی: فهرست سرویس‌ها و منابع لازم هر کدام (پردازنده، حافظه، دیسک) و برآورد رشد چند سال آینده.
- انتخاب سرور: پردازنده و حافظهٔ کافی، و دیسک‌های مناسب. حافظه معمولاً اولین منبعی است که کم می‌آید.
- پیکربندی RAID: برای سیستم‌عامل RAID 1 و برای داده‌ها معمولاً RAID 10 یا RAID 5/6، بسته به نیاز سرعت و ظرفیت.
- به‌روزرسانی Firmware و تنظیم iLO برای مدیریت از راه دور.
- نصب هایپروایزر و تنظیم شبکهٔ مدیریت با IP ثابت.
- طراحی شبکهٔ مجازی: سوئیچ مجازی و تفکیک ترافیک با VLAN؛ شبکهٔ مدیریت را از شبکهٔ کاربران جدا کنید.
- ساخت ماشین‌های مجازی و نصب سیستم‌عامل و ابزارهای مهمان (مثل VMware Tools).
- انتقال سرویس‌ها از سرورهای قدیمی (P2V) به‌صورت مرحله‌ای.
- پشتیبان‌گیری و آزمون بازیابی؛ پیش از تحویل، نه بعد از اولین خرابی.
مزایای مجازی‌سازی
- صرفه‌جویی: سرور، برق و فضای کمتر.
- Snapshot: پیش از هر تغییر مهم، از ماشین عکس می‌گیرید و اگر مشکلی پیش آمد برمی‌گردید.
- پشتیبان‌گیری ساده‌تر: کل ماشین مجازی یک‌جا پشتیبان‌گیری و بازیابی می‌شود.
- راه‌اندازی سریع: سرور جدید در چند دقیقه ساخته می‌شود، نه چند هفته.
- جابه‌جایی آسان: ماشین مجازی به سخت‌افزار خاصی وابسته نیست.
خطاهای رایج
- همهٔ تخم‌مرغ‌ها در یک سبد: اگر تنها سرور فیزیکی خراب شود، همهٔ ماشین‌ها با هم از کار می‌افتند. برای سرویس‌های حیاتی دو سرور و ذخیره‌ساز مشترک در نظر بگیرید.
- Snapshot پشتیبان نیست: Snapshot روی همان دیسک است و با خرابی دیسک از بین می‌رود.
- تخصیص بیش از حد منابع: اگر مجموع حافظهٔ ماشین‌ها از حافظهٔ واقعی سرور خیلی بیشتر باشد، همه کند می‌شوند.
- نادیده گرفتن برق: بدون UPS، قطع برق می‌تواند به دیسک‌ها و ماشین‌ها آسیب بزند.
سرور داخلی یا کلاد؟
مجازی‌سازی روی سرور خودتان در واقع یک کلاد خصوصی کوچک است. اگر نمی‌دانید سرویس‌ها را داخل سازمان نگه دارید یا به کلاد ببرید، مقالهٔ کلاد چیست و برترین ارائه‌دهندگان آن را بخوانید.
جمع‌بندی
سرور فیزیکی سخت‌افزاری است که برای کار بی‌وقفه ساخته شده و مجازی‌سازی کمک می‌کند از همان سخت‌افزار چند برابر استفاده کنید. انتخاب درست سرور، RAID مناسب، شبکهٔ مجازی مرتب و پشتیبان‌گیری آزموده، چهار پایهٔ یک زیرساخت قابل اعتمادند. اگر برای خرید سرور، مجازی‌سازی یا انتقال سرورهای قدیمی کمک می‌خواهید، صفحهٔ نصب و راه‌اندازی سرور HP و مجازی‌سازی را ببینید.
